حسن فراهانى
149
روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )
يكشنبه 18 ارديبهشت 1300 / 8 مى 1921 / 29 شعبان 1339 * تقاضاى مجازات عاملين فجايع كرمان كيخسرو شاهرخ در نامهاى به سيد ضياء الدين طباطبايى رياست وزرا و وزير داخله با اشاره به فجايع و جنايات ماشاء اللّه نام گماشته بانك شاهنشاهى و همدستانش در كرمان نسبت به زرتشتيان و ارامنه و قضيه قتل پسر نرسس ارمنى اظهار داشت : اكنون كه عاملين ارتكاب اين جنايت فجيع دستگير و به جنايات خود اعتراف نمودهاند ، مردم منتظر صدور حكم مجازات آنها مىباشند . 1 * معرفى مديركل وزارت ماليه بعد از اتخاذ تصميم هيئت دولت مبنى بر واگذارى مقام مديركلى وزارت ماليه برعهدهء « ميرزا محمد على خان فرزين » 2 ، وزارت ماليه امروز ضمن معرفى وى به وزارت داخله از آن وزارتخانه و ادارات تابعه آن درخواست كرد امضاى مشار اليه را رسما به سمت مذكور ، بشناسند . 3 * چگونگى تحويل دادن اسلحه و مهمات پليس جنوب سفارت انگليس بنا به درخواست دولت انگليس و حكومت هندوستان و كلنل فريزر مفتش كل قشون جنوب ، از وزارت امور خارجه ، سؤال كرد دولت ايران در چه تاريخى قصد دارد پليس جنوب را تحويل بگيرد و تحت چه شرايطى اسلحه و مهمات متعلق به پليس جنوب را تحويل خواهد گرفت . 4
--> ( 1 ) . نامهء كيخسرو شاهرخ به سيد ضياء الدين طباطبايى ، 18 / 2 / 1300 ، اسناد ملى ايران شم ت 293005975 . ( 2 ) . محمد على فرزين معروف به كلوپ در سال 1257 ش ، متولد شد . وى اصالتا از اهالى فيروزآباد خمين بود . پدرش ميرزا مسيح اصفهانى در وزارت علوم به كار اشتغال داشت . محمد على فرزين تحصيلات ابتدائى را در مدارس جديد التأسيس گذراند و سپس وارد مدرسه دار الفنون شد . وى مدتى در همدان ، حسابدار كلوپ فرانسوىها بود و ازاينرو ، به ميرزا محمد على خان كلوپ معروف شد . وى به مدت 9 سال در اداره گمرك خدمت كرد . فرزين در اوايل مشروطيت ، انجمن فرهنگ را از محصلين ايرانى تشكيل داد كه بعدها به شركت فرهنگ تبديل شد و مدرسه فرهنگ در تهران نيز از آثار اين شركت بود . وى در سال 1329 ق ، به سمت رياست ماليه همدان منصوب شد . در انتخابات دوره سوم مجلس شوراى ملى به همراه اميرنظام قرهگوزلو به نمايندگى از مردم شهر همدان به مجلس شوراى ملى راه يافت . فرزين در مجلس سوم به فرقه دموكرات پيوست . همزمان با تشكيل مجلس سوم جنگ جهانى اول نيز آغاز شد ، به دنبال ورود قواى نظامى متجاوز به خاك ميهن ، به همراه ساير آزادىخواهان به غرب كشور مهاجرت كرد و در سال 1335 ق ، در حكومت موقتى در تبعيد كه در كرمانشاهان تحت رياست نظام السلطنه تشكيل شد ، به سمت وزارت دارايى منصوب گرديد . پس از بازگشت از مهاجرت ، مدتى رئيس اداره حسابدارى وزارت ماليه بود و بعد در سال 1304 ش ، وزيرمختار ايران در آلمان شد . پس از چند سال در بهمن 1307 ش ، در كابينه مخبر السلطنه هدايت ، كفيل وزارت خارجه شد و از شهريور 1308 ش ، در همان كابينه به وزارت ماليه رفت . باز در همان كابينه از اواخر آبان 1308 ش ، وزير خارجه شد . در ارديبهشت 1309 فرزين از وزارت امور خارجه بر كنار و جاى خود را به محمد على فروغى داد و به سمت وزيرمختار ايران عازم برلين گرديد . فرزين در سال 1313 معاون بانك ملى ايران شد و در سال 1315 به قائممقامى بانك ارتقاء يافت . در آبانماه 1318 كه احمد متين دفترى به نخستوزيرى تعيين گرديد ، پست وزارت ماليه اين كابينه به سرتيپ رضا قلى امير خسروى رئيس بانك ملى ايران داده شد و فرزين در همين تاريخ به رياست بانك ملى تعيين گرديد . وى سالها بعد در شهريور 1320 هنگامى كه رياست بانك ملى را عهدهدار بود به رياست دربار منصوب شد . سرانجام محمد على فرزين در 22 دى 1320 ش ، درگذشت . ( شرح حال رجال ايران ، ج 3 ، ص 450 - 449 ، شرح حال وزراى امور خارجه ، صص 281 - 283 ؛ يادداشتهاى قزوينى ، ج 8 ، ص 219 ؛ رجال و حاكمان كمره و جاپلق ، ص 752 - 751 ) . ( 3 ) . مراسلهء وزارت ماليه به وزارت داخله ، 18 / 2 / 1300 ، اسناد سازمان ملى ايران ، شم ت 290005735 . ( 4 ) . مراسله سفارت انگليس به وزارت خارجه ، 18 / 2 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 51 ، پ 5 ، ص 12 و 13 .